1. Đôi nét về đền Hạ Tuyên Quang
Đền Hạ toạ lạc tại tổ 4, phường Minh Xuân, Tuyên Quang là công trình kiến trúc mang đậm dấu ấn lịch sử. Được xây dựng từ năm 1738 và trải qua đợt trùng tu đầu tiên vào năm 1878, ngôi đền sở hữu vị trí địa lý vô cùng đắc địa. Trước mặt đền là dòng sông Lô huyền thoại, phía sau là núi Là tạo nên vị thế uy nghiêm.
Qua từng giai đoạn lịch sử, đền Hạ Tuyên Quang mang những tên gọi khác nhau. Thời Lý, ngôi đền được biết đến với cái tên Tam Kỳ - điểm giao thương sầm uất của khách buôn từ ba miền Bắc, Trung, Nam. Đến thời Trần, đền đổi tên là Hiệp Thuận, gắn liền với tên thôn Hiệp Thuận thuộc xã Ỷ La, huyện Hàm Yên cũ, nay là phường Minh Xuân, Tuyên Quang. Cuối cùng, cái tên Đền Hạ được gọi từ cuối thời hậu Lê cho đến ngày nay do sự xuất hiện của hai ngôi đền song song trên hai bờ sông Lô.
Năm 1992, Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch đã chính thức xếp hạng Đền Hạ là di tích quốc gia. Điều này khẳng định giá trị văn hoá, lịch sử và tâm linh vô cùng quan trọng của ngôi đền. Ngày nay, Đền Hạ trở thành một trong những địa điểm du lịch Tuyên Quang thu hút đông đảo du khách và người dân đến chiêm bái, tìm hiểu.
2. Đền Hạ Tuyên Quang thờ ai? Sự tích đền Hạ
Đền Hạ ở Tuyên Quang là nơi thờ Đức Thánh Mẫu Thượng Thiên, một vị thần trong bộ Tam toà Thánh Mẫu của Đạo Mẫu Việt Nam. Vị thần này được đồng nhất với Mẫu Liễu Hạnh và được người dân kính trọng, tôn xưng bằng nhiều danh hiệu như Mẫu Đệ Nhất, Mẫu Thiên hay Tiên Thiên Thánh Mẫu.
Sự tích đền Hạ Tuyên Quang kể về hai công chúa con vua Hùng là Phương Dung và Ngọc Lân. Trong một lần đi xem xét địa phương, đỗ thuyền ở bờ sông Lô, giữa đêm mưa gió dữ dội, hai nàng công chúa bỗng nhiên vụt bay lên trời. Trước sự việc huyền bí này, người dân đã lập đền thờ tại hai bờ sông Lô. Đền thờ Phương Dung công chúa được xây dựng ở bờ hữu, thuộc xã Ỷ La cũ - chính là đền Hạ ngày nay. Đền thờ Ngọc Lân công chúa được dựng ở bờ tả, thuộc xã Tình Húc cũ - tức đền Thượng.
Trải qua những thăng trầm của thời gian, đền Hạ từng bị phá hủy nặng nề do chiến tranh. Dân làng buộc phải di chuyển tượng thần đến làng Ỷ La để tránh nạn. Năm 1817 dưới thời Khải Định, ngôi đền được khôi phục trên chính địa điểm cũ, nhưng với quy mô lớn hơn. Tại nơi lánh nạn, dân làng Ỷ La cũng xây dựng đền Ỷ La để thờ công chúa Phương Dung.
3. Đền Hạ ở Tuyên Quang có gì đặc biệt?
3.1. Kiến trúc độc đáo
Được xây dựng theo phong cách nội công ngoại quốc, đền Hạ Tuyên Quang có mặt tiền hướng về phía Đông, nhìn thẳng ra sông Lô. Cổng tam quan của đền với ba cửa sơn màu đỏ, chỉ được mở vào các ngày lễ hội và khi rước Mẫu. Hai cửa phụ còn lại luôn mở để phục vụ người dân địa phương, khách thập phương đến tham quan và tham gia lễ hội. Trên mái cổng tam quan, nổi bật là dòng chữ “Hiệp Thuận linh từ”.
Cổng phụ của đền được thiết kế với bốn trụ hướng ra bờ sông, trang trí tinh xảo với nhiều hình ảnh phong phú. Mỗi đỉnh trụ đều được gắn một con phượng đắp nổi, tạo điểm nhấn cho tổng thể kiến trúc. Một trong những điểm đặc sắc nhất kiến trúc đền Hạ Tuyên Quang là phần chạm khắc gỗ. Tất cả các cột, kèo, thượng lương, cửa võng và cửa xếp đều được chạm trổ một cách tỉ mỉ, với đề tài chủ yếu là tứ linh và tứ quý.
3.2. Lưu giữ nhiều hiện vật, bảo vật lâu đời
Đền Hạ Tuyên Quang hiện vẫn bảo tồn được nhiều bảo vật quý có giá trị lịch sử lâu đời. Trong số đó, nổi bật là quả chuông đồng lớn và chiếc khánh cùng với ba pho tượng cổ. Mỗi tượng thờ đều có giá trị nghệ thuật vô cùng độc đáo.
Gương mặt của các pho tượng thể hiện sự thanh tao và trang nghiêm. Các tư thế tay, nếp khăn áo và những họa tiết trang trí trên các đồ thờ như chuông, khánh và đỉnh đồng đều được thể hiện một cách sinh động qua bàn tay khéo léo của những người thợ. Đền Hạ đã được Nhà nước công nhận và xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia, khẳng định tầm quan trọng của đền trong di sản văn hóa của đất nước.
>>> Tham khảo: Tuyên Quang có gì? 21 địa điểm du lịch Tuyên Quang HOT nhất
4. Tìm hiểu về lễ hội đền Hạ Tuyên Quang
Đền Hạ là nơi diễn ra nhiều hoạt động lễ hội độc đáo, thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách tham gia. Lễ hội tại đền mang tính cộng đồng cao, là dịp để mọi người cầu mong cuộc sống ấm no, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Hằng năm, từ ngày 11 đến 16 tháng 2 Âm lịch, lễ hội đền Hạ Tuyên Quang được tổ chức với hai phần chính là phần lễ và phần hội. Trong đó, phần lễ gồm các nghi thức như: rước kiệu Mẫu từ đền Mẫu Ỷ La về đền Hạ; rước kiệu Mẫu từ đền Thượng về đền Hạ và lễ tế trang trọng tại đền Hạ. Phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian và các hoạt động văn hóa, văn nghệ phong phú, thu hút sự tham gia của đông đảo du khách.
5. Các điểm du lịch tâm linh gần đền Hạ Tuyên Quang
Nếu có dịp đến đền Hạ ở Tuyên Quang, du khách có thể kết hợp ghé thăm các địa điểm dưới đây để hành trình khám phá trọn vẹn hơn!
- Đền Ỷ La: Đền Ỷ La chỉ cách đền Hạ Tuyên Quang khoảng 3,5km. Ngôi đền này được xây dựng vào năm 1743 và trùng tu lại vào đầu thế kỷ XIX. Hiện nay, đền còn lưu giữ nhiều bảo vật như: bốn sắc phong, ba mươi hai pho tượng, hai quả chuông, hai lư hương cỡ nhỏ, hai đôi chân đèn…
- Đền Thượng: Cách đền Hạ khoảng 4km, đền Thượng được xây dựng vào năm 1801, thờ Mẫu Thần. Cảnh quan xung quanh đền thơ mộng với dòng sông Lô uốn lượn và núi non hùng vĩ. Đền Thượng là nơi tổ chức nhiều lễ hội lớn trong năm, thu hút đông đảo du khách tham gia.
- Đền Cấm: Đền Cấm được xây dựng vào khoảng cuối thế kỷ XIX để thờ phụng và ngưỡng vọng Bà chúa Thượng Ngàn. Đền có khuôn viên rộng với nhiều cây cổ thụ tạo cảm giác cổ kính, linh thiêng. Ngoài ra, hiện đền còn có nhiều di vật, hiện vật có giá trị thẩm mỹ cao.
Đền Hạ Tuyên Quang không chỉ là di tích lịch sử quan trọng mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa của dân tộc. Với kiến trúc độc đáo và bề dày lịch sử, đền thu hút đông đảo du khách thập phương đến tham quan và chiêm bái. Nếu có dịp đến Tuyên Quang, du khách đừng quên ghé đền Hạ để khám phá nét kiến trúc độc đáo và tham gia vào các hoạt động lễ hội sôi nổi tại đền.
Ngoài đền Hạ Tuyên Quang, du khách có thể ghé thăm nhiều danh lam thắng cảnh đẹp khác tại Nha Trang, Phú Quốc, Hội An, Hạ Long… Và để chuyến đi trọn vẹn hơn, bạn đừng quên đặt phòng lưu trú tại hệ thống nghỉ dưỡng Vinpearl.
Vinpearl sở hữu hệ thống phòng nghỉ dưỡng sang trọng, tiện nghi. Ngoài ra, lưu trú tại các khách sạn/resort của Vinpearl, du khách còn có cơ hội tận hưởng nhiều tiện ích cao cấp như: nhà hàng 5 sao, spa, sân golf… Vinpearl sẽ mang lại cho bạn kỳ nghỉ đáng nhớ với những phút giây thư giãn, thoải mái nhất!
